anemia, niedokrwistość, niedobór żelaza, dieta bezglutenowa, celiakiaNiedokrwistość  jest wciąż poważnym problemem nie tylko w Polsce. Według badań American Family Physician z 2007r., niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstszym schorzeniem występującym na świecie wywołanym przez deficyt tego mikroskładnika. W rzeczywistości około 25% ludzi na całym świecie cierpi na niedokrwistość. Dieta jest oczywistym czynnikiem niedokrwistości spowodowanym  niedoborem lub złym wchłanianiem żelaza podobnie jak witaminy B12. Ale moja praktyka dietetyka potwierdza, że jest to o wiele bardziej złożona i skomplikowana nieprawidłowość a jedzenie większej ilości czerwonego mięsa czy suplementacja niekoniecznie rozwiązuje ten problem. W poniższym artykule postaram się wyjaśnić przyczyny i objawy Niedokrwistość z niedoboru żelaza z powodu celiakii.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – co to jest?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje wtedy, gdy poziom hemoglobiny w organizmie jest poniżej normy. Hemoglobina jest białkiem w czerwonych krwinkach, który transportuje tlen w organizmie. Żelazo jest istotnym elementem hemoglobiny bez niego ciało nie może uzyskać niezbędnej ilości tlenu. Niedobór żelaza prowadzi do zmęczenia, zaburzenia koncentracji, zaburzenia snu, bólów głowy, drażliwości, nietolerancji wysiłku  i wielu innych niepokojących symptomów  niedokrwistości. Przyczyny niedokrwistości z niedoboru żelaza mogą być różne a jedną z nich może być celiakia.

Jaką rolę pełni żelazo w organizmie?

Żelazo znajduje się w każdej komórce i jest niezbędne do wytwarzania krwi. Organizm potrzebuje tego mikroskładnika do transportu tlenu będącego składnikiem hemoglobiny i mioglobiny wiążących tlen wewnątrz erytrocytów. Hemoglobina znajdująca się w czerwonych krwinkach  pełni bardzo ważną rolę w przenoszeniu tlenu z płuc do tkanek. Mioglobina ulokowana w mięśniach przyjmuje, przechowuje, transportuje oraz uwalnia tlen. Oprócz swojej funkcji w produkcji krwi część żelaza jest przechowywana jako składnik białka i wykorzystywana w procesach oddychania, metabolizmu i syntezy kolagenu i neurotransmiterów ( serotoniny, dopaminy, melatoniny ).

Co to jest celiakia?

Celiakia (choroba trzewna) to trwająca całe życie autoimmunologiczna choroba o podłożu genetycznym, charakteryzująca się trwałą nietolerancją glutenu – białka zapasowego zawartego w zbożach (pszenicy, życie, jęczmieniu, owsie). Działający toksycznie gluten prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego, maleńkich wypustek błony śluzowej, które zwiększają jego powierzchnię i są odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych. W efekcie toksycznego działania glutenu wchłanianie pokarmu jest upośledzone, co prowadzi do wystąpienia różnorodnych objawów klinicznych w tym niedoboru żelaza.
Choroba może ujawnić się w każdym wieku, zarówno wkrótce po wprowadzeniu glutenu do diety dziecka, jak również podczas dorastania, ciąży u kobiet, dużego stresu itd. Obecnie najczęściej wykrywa się celiakię u osób 30-50-letnich, choć zdarzają się przypadki choroby u osób 80-letnich. U kobiet celiakię rozpoznaje się dwa razy częściej niż u mężczyzn. Nieleczona celiakia prowadzi do wielu poważnych problemów zdrowotnych.

Diagnostyka celiakii

Aby postawić diagnozę wykonuje się badania serologiczne krwi:

  • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA)
  • przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG)
  • przeciwciała przeciwko nowej gliadynie (GAF)

Kluczowy dla rozpoznania celiakii jest wynik biopsji jelita cienkiego. Istnieją też wyraźne genetyczne skłonności do zachorowania na celiakie – w tym celu wykonuje się badania genetyczne.

Jakie są objawy niedoboru żelaza w celiakii?

Niedobór żelaza i niedokrwistość z niedoboru żelaza często towarzyszą przewlekłym chorobom przewodu pokarmowego, między innymi celiakii. Przebieg anemii zależy od zaawansowania procesu chorobowego. Mogą wystąpić objawy ogólne związane z niedotlenieniem (mało hemoglobiny, która przenosi tlen) oraz objawy związane z długotrwałym i znaczącym niedoborem tego składnika mineralnego.

Najczęściej wymieniane przez chorych objawy typowe dla niedoboru żelaza to zaburzenia takie jak:

  • zanik brodawek językowych i suchość w ustach,
  • suchość skóry i pęknięcia kącików ust,
  • słabe i łatwo wypadające włosy,
  • nieprawidłowa budowa płytki paznokciowej (tzw. paznokcie łyżeczkowane),
  • utrata apetytu,
  • większa wrażliwość na zimno.

Warto podkreślić, że anemia z niedoboru żelaza może także przebiegać bezobjawowo, co utrudnia postawienie diagnozy.

Czynniki powodujące niedobór żelaza w nieleczonej celiakii

Nieleczona dietą celiakia jest chorobą, w której współistnieje kilka czynników sprzyjających niedoborowi żelaza i anemii z jego niedoboru:

  • zaburzenia wchłaniania spowodowane zanikiem kosmków jelitowych – należy pamiętać, że zmiany chorobowe błony śluzowej dotyczą głównie początkowych odcinków jelita, które są miejscem najintensywniejszego wchłaniania żelaza;
  • utrata żelaza związana z częstymi, utajonymi bądź widocznymi, krwawieniami z przewodu pokarmowego;
  • stan zapalny toczący się w organizmie chorego, który może spowodować zablokowanie zapasów żelaza zgromadzonych w organizmie;
  • współwystępowanie zakażenia bakterią Helicobacter pylori, której obecność jest uważana za potencjalną przyczynę niedoboru żelaza.
  • niewielka zawartość żelaza w produktach bezglutenowych.

anemia, niedokrwistość, niedobór żelaza, dieta bezglutenowa, celiakiaWiele źródeł wskazuje, że niedokrwistość może być i często jest jedynym objawem celiakii. Powszechnie uważa się, że anemia z niedoboru żelaza, szczególnie oporna na leczenie doustnymi preparatami żelaza (bez kosmków nie jesteśmy w stanie go wchłonąć w żadnej postaci) jest wskazaniem do wykonania badań diagnostycznych pod kątem zaburzeń wchłaniania, także w kierunku celiakii. Zastosowanie diety bezglutenowej u pacjentów z chorobą trzewną zwykle pozwala na wyrównanie niedoborów żelaza. Czasem jednak jej stosowanie nie poprawia sytuacji. W diecie bezglutenowej wyklucza się produkty zbożowe, które są dobrym źródłem żelaza. Produkty bezglutenowe są zwykle bardzo ubogie w żelazo, dlatego ważna jest dobrze zbilansowana dieta.

Leczenie dietą

Najlepszym leczeniem jest ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie. Jeżeli nie jest to celiakia oporna na leczenie dietą, to po 1-2 tygodniach dobrze zbilansowanej diety bezglutenowej osoby chorujące odczuwają znaczną poprawę samopoczucia a także zmniejszenie lub ustąpienie wielu objawów. Kluczowe znaczenie ma to jak długo truliśmy swoje jelita glutenem który powszechnie występuje nie tylko w zbożach ale w bardzo wielu przetworzonych produktach spożywczych.

Napracowałam się nad tym tekstem. Jeśli uznasz wpis za przydatny, proszę, polub mój fanpage, podziel się tym artykułem ze swoimi znajomymi. Dziękuję 

Zawarte tu informacje mają charakter ogólny i nie stanowią porady. Zawsze konsultuj swój stan zdrowia z dietetykiem bądź lekarzem.

Bibliografia

Konińska G., Marczewska A., Źródlak M. (red.) Celiakia i dieta bezglutenowa. Praktyczny poradnik. Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej, Warszawa 2011.

Chevallier L. Nutrition: principes et conceils. Paris, Masson 2005.

Chevallier L. 51 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych. Wrocław, Urban & Partner 2008.

Szajewska H. Czy można zapobiec celiakii? Alergia, 2007, 3.

www.celiakia.pl- strona Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej

Podziel się